"พระอจนะ" เป็นพระพระพุทธรูปปางมารวิชัย ขัดสมาธิราบ วัสดุปูนปั้น แกนในก่ออิฐและศิลาแลง หน้าตักกว้าง ๑๑.๓๐ เมตร สูง ๑๕ เมตร องค์พระพุทธรูปขนาดใหญ่เต็มวิหาร ศิลปะแบบสุโขทัย ประดิษฐานอยู่ภายในวัดศรีชุม ส่วนหนึ่งของอุทยานประวัติศาสตร์ที่ได้รับการย่อย่องให้เป็นมรดกโลก

วัดศรีชุม เป็นโบราณสถานที่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของเมืองสุโขทัย สร้างเป็นมณฑปรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส เพื่อประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นขนาดใหญ่เต็มมณฑปศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ ๑ เรียกว่า "พระอจนะ" พระมณฑปกว้างด้านละ ๓๒ เมตร สูง ๑๕ เมตร ผนังหนา ๓ เมตร ผนังด้านซ้ายเจาะเป็นทางทำบันได ในผนังขึ้นไปถึงหลังคา เพดานผนังมีแผ่นหินชนวนสลักภาพลายเส้นเป็นเรื่องในชากดต่างๆ มีจำนวน ๕๐ ภาพ เรียงประดับต่อเนื่องกัน มณฑปตั้งอยู่บนฐานสูง ด้านหน้าเปิดเป็นช่องเห็นพระพักต์พระพุทธรูปงดงามแต่ไกล

พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาบันทึกความมหัศจรรย์ของพระอจนะไว้ว่า เมื่อสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงยกกองทัพไปปราบกฏที่เมืองสวรรคโลก ได้มาชุมนุมพลที่วัดศรีชุม ปรากฏว่ามีเสียงเปล่งออกมาจากองค์พระอจนะ ทำให้กองทัพเกิดขวัญกำลังใจเป็นอย่างยิ่ง